Door de coronacrisis dreigen steeds meer werknemers ten onder te gaan aan werkstress. Wie vermoedt een burn-out te krijgen kan het tij wellicht nog keren. Al is dat meteen de crux: bijna niemand ziet zichzelf als opgebrand.

Wéér naar het thuiskantoor, de laptop openklappen aan de keukentafel, wéér een videovergadering, wéér eindeloos bellen met collega’s in plaats van elkaar even de hand schudden in het voorbijgaan. Voor veel werknemers voelt thuiswerken inmiddels als een marathon zonder eindstreep, constateert hoogleraar psychologie Mark van Vugt van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij leidde internationaal onderzoek naar de psychologische gevolgen van thuiswerken.

Van Vugt ontdekte dat thuiswerken leidt tot verminderde zingeving, creativiteit en sociale cohesie. Hij vreest dat langdurige professionele en sociale isolatie kunnen leiden tot burn-outklachten of juist onverschilligheid tegenover het werk.

Het Nationaal Centrum Preventie Stress en Burn-Out (NCPSB) kwam tot dezelfde conclusie. Volgens de organisatie − die 427 beroepskrachten ondervroeg − hebben veel mensen moeite om de stress onder controle te krijgen die gepaard gaat met thuiswerken. Ook hebben veel werkenden spanningen door baanonzekerheid en de huidige economische situatie. Andere branches hadden juist te maken met drukte; zo werden in de zorg lange werkdagen gemaakt.

NCPSB-voorzitter Theo Immers maakt zich grote zorgen. ‘Zo’n 56 procent van de werkenden valt binnen nul tot zes maanden uit als ze nu geen ondersteuning krijgen. In 2019, toen we dit onderzoek ook uitvoerden, was dat 17 procent.’

Vrees je dat het je de komende tijd wel eens te veel zou kunnen worden? Dan kun je een paar dingen doen.

In ieder geval niet: je kop in het zand steken

Hoewel volgens NCPSB-voorzitter Theo Immers 80 procent van de overspannen mensen een burn-out niet ziet aankomen, heb je vaak wel door of je veel stress hebt of niet. Mocht dat zo zijn, doe er dan wat aan, want het gaat niet vanzelf over, meent Noortje Wiezer, die bij TNO onderzoek doet naar werk en gezondheid onder jongeren. ‘Arbeidsvreugde is je eigen verantwoordelijkheid’, zegt Wiezer. ‘Als die er niet is, wordt het tijd om goed na te denken waar het probleem zit.’

Ga bij jezelf na op welke momenten, dagen of bij welke activiteiten het stressniveau omhoogschiet. Is het werk te veel, krijg je het niet af? Of is het te moeilijk en weet je niet hoe je het moet aanpakken? Of is het werk juist te saai en maak je te weinig ontwikkeling door? Probeer je vooral de taken toe te eigenen waar je het gelukkigst van wordt.

Maak het bespreekbaar maar gooi het niet over de schutting

Jonge gestreste medewerkers houden het probleem vaak voor zichzelf. Toch is het beter een vertrouwenspersoon te zoeken, zoals een bedrijfsarts of collega. De manager om hulp vragen, kan slim zijn, maar bereid dat gesprek goed voor. Wiezer: ‘Leidinggevenden denken vaak oplossingsgericht, dus kom niet aan met: ik heb een probleem, los het alsjeblieft voor me op.’ Als een andere functie beter bij je past, kom dan met concrete voorbeelden en geef duidelijk aan waarom je op een andere plek beter tot je recht zult komen.

Mindfulness, yoga; heeft het überhaupt zin?

Wie stress heeft, is wellicht geneigd ontspanningsoefeningen te doen. Volkskrant-journalist Tim Igor Snijders in ieder geval wel. Hij probeerde van alles, omdat hij niet aan de verkeerde kant van de statistiek wilde eindigen.

Hij downloadde een ademhalingsapp, schreef zich in voor een cursus ‘rust in je hoofd’ en probeerde de laatste bestseller onder de zelfhulpboeken uit. De ademhalingsoefeningen bieden wat soelaas, vindt Snijders. Al vergeet hij ze wel vaak. Of hij denkt er net aan als hij langs een van de meest vervuilde autowegen van Amsterdam fietst. ‘En toch, ik doe het maar. Even voelt het inderdaad alsof je uit de sterke stroming van een rivier stapt. Totdat je er even later gewoon weer in flikkert, afgeleid door een andere fietser.’

Terwijl de een ademhalings- en ontspanningsoefeningen bejubelt, vindt de Amerikaanse hoogleraar management Ronald Purser het symptoombestrijding. Het wordt volgens hem ingezet zodat mensen een hogere werkdruk aankunnen. Ook vindt hij mindfulness, waardoor je ontspant, te commercieel geworden.

‘Psychosomatische klachten als hyperventilatie en spierspanning zie ik als mogelijke vormen van protest. Je lichaam komt als het ware in verzet. Ik denk niet dat het verstandig is om die symptomen te bestrijden door stil op de grond te gaan zitten mediteren. Volgens mij is het beter om de oorzaak van stress aan te pakken.’

Weet dat je mag falen

Tim Igor Snijders ontdekte tijdens zijn zoektocht naar ontspanning dat het niet waarmaken van grootse toekomstdromen misschien wel de grootste bron van zijn millennial-onrust is. Het laatste wat hij wil is een middelmatig leven leiden.

Toch is je middelmatigheid omarmen misschien juist de oplossing. Net als accepteren dat er af en toe iets mislukt, vindt Remco van der Drift. Hij is zelfbenoemd ‘faalkundige’ en organisator van het Faal Festival in Utrecht, waar fouten, ongeluk en mislukkingen werden gevierd met voordrachten van bekende en minder bekende falers. ‘We moeten ontkrampen met zijn allen’, meent hij. ‘Je móet succes hebben, en als je faalt, zul je dat wel aan jezelf te danken hebben. Mensen krijgen een burn-out doordat zij niet kunnen voldoen aan dat ideaal.’

Fouten maken en dat vieren, dus. En dan niet door terug te blikken op je mislukkingen en te bedenken hoe dankbaar je bent over wat je er allemaal van hebt geleerd. Want daar schuilt een gevaar in: als de fout leidt tot een goed verhaal waaruit een wijze les wordt getrokken, gaat falen indirect toch weer over succes. ‘De volgende stap is dat je kunt zeggen dat je hebt gefaald, zonder dat je er een positieve draai aan hoeft te geven. Ik heb gefaald. Punt.’

Hoe lang duurt een burn-out?

Is het kwaad al geschied? Dan wil je waarschijnlijk weten hoe lang je het wat rustiger aan moet doen voor je weer fulltime mee kunt in de ratrace van het leven. Misschien was ‘hoe lang duurt een burn-out?’ wel het eerste wat je googlede nadat je je ziek meldde bij je werkgever.

Helaas: een pasklaar antwoord is er niet. De een is er na een paar maanden weer bovenop, de ander is zo twee jaar uitgeschakeld. Reken er in ieder geval niet op dat je na een weekje of twee weer de oude bent. De gemiddelde duur van een burn-out, blijkt uit cijfers van Arboned, is acht maanden.

Lees ook: De tank is leeg terwijl we op het gaspedaal blijven trappen

LEIDINGGEVENDE? LET OP DEZE ALARMBELLEN

Voor wie leiding geeft en denkt dat het allemaal wel meevalt met de werkdruk, is het wellicht nieuw dat werkdruk niet per se het belangrijkste punt is als het gaat om een burn-out. Het gaat ook om: controle, beloning, collegialiteit, rechtvaardigheid en waarden.

‘Bij een burn-out gaat het om de balans tussen investeren en opbrengst’, legt arbeidspsycholoog Wilmar Schaufeli uit. ‘Die is verstoord, omdat bijvoorbeeld de mate van erkenning of succes niet opweegt tegen het harde werken. Dan maar minder hard werken, is vaak niet de oplossing.’

De alarmbellen moeten gaan rinkelen als: werknemers constant op hun tenen moeten lopen (werkdruk), werknemers te weinig zeggenschap of invloed hebben om hun werk goed te doen (controle), ontevreden zijn over hun salaris of onvoldoende erkenning krijgen (beloning), een slechte werksfeer ervaren (collegialiteit), zich oneerlijk behandeld voelen (rechtvaardigheid) of in gewetensnood raken door duistere kanten aan hun baan (waarden).

Belangrijk is ook dat de manager coaching aanbiedt’, zegt Annita Rogier, auteur van de anti-burn-outhandboeken Handboek coachen bij stress en burn-out en Van uitgeblust naar energiek. ‘Laat een medewerker met stressklachten met iemand praten. Met passende begeleiding kunnen mensen met stressklachten binnen drie maanden weer geleidelijk aan het werk. Afhankelijk, natuurlijk, van de ernst van de klachten.’

INZICHT IN HET WERKGELUK VAN JE MEDEWERKERS

Vraag nu tijdelijk GRATIS de Geluksmeter aan voor twee maanden op proef. Je zit nergens aan vast, en toch kun je wekelijks meten hoe het ervoor staat met het werkgeluk van je medewerkers.

Bron: De Volskrant.
Auteur: Yasmine Esser

Thuiswerken geluksmeter werkstress Moodindicator